To, jak będzie wyglądał plan spłaty i jaka część zobowiązań pozostanie do umorzenia, zależy od indywidualnej sytuacji upadłego. Sąd bierze pod uwagę m.in. możliwości zarobkowe, koszty utrzymania siebie i osób pozostających na utrzymaniu (np. dzieci), potrzeby mieszkaniowe.
W praktyce warto więc patrzeć nie tylko na samą wysokość zadłużenia, ale na całą sytuację życiową i finansową.
Przeczytaj również: Kto może ogłosić upadłość konsumencką?.
1. Możliwości zarobkowe – nie tylko aktualna pensja
Jednym z najważniejszych elementów jest ocena możliwości zarobkowych upadłego.
Nie zawsze oznacza to wyłącznie sprawdzenie, ile dana osoba zarabia w chwili wydawania decyzji. Znaczenie mogą mieć również jej wiek, doświadczenie zawodowe, wykształcenie, dotychczasowa aktywność zawodowa czy realna możliwość zwiększenia dochodów.
Dlatego dwie osoby osiągające obecnie podobne wynagrodzenie mogą znaleźć się w zupełnie innej sytuacji.
Przykładowo inaczej może zostać oceniona osoba młoda, zdrowa i zdolna do podjęcia lepiej płatnej pracy, a inaczej osoba w wieku emerytalnym, której możliwości zwiększenia dochodów są niewielkie.
Przy ustalaniu planu znaczenie mają możliwości zarobkowe upadłego, a więc ocena nie musi ograniczać się do wysokości bieżących wpływów.
2. Rzeczywiste koszty utrzymania
Sąd bierze pod uwagę konieczność utrzymania upadłego oraz osób pozostających na jego utrzymaniu.
Znaczenie mogą mieć m.in.:
- koszty mieszkania,
- żywność,
- leczenie i leki,
- zakup odzieży,
- dojazdy do pracy,
- utrzymanie dzieci,
- inne uzasadnione, stałe wydatki związane z codziennym funkcjonowaniem.
Nie chodzi jednak o samo przedstawienie miesięcznej sumy wydatków. Ważne jest również to, czy koszty są rzeczywiste, uzasadnione i odpowiadają sytuacji danej osoby.
Dlatego przed etapem ustalania planu spłaty warto uporządkować swoją sytuację finansową i potrafić jasno wyjaśnić, z czego wynikają podstawowe wydatki.
3. Sytuacja rodzinna i osoby pozostające na utrzymaniu
Inaczej wygląda sytuacja osoby mieszkającej samotnie, a inaczej rodzica utrzymującego dzieci albo osoby, która ze względu na sytuację rodzinną ponosi zwiększone koszty życia.
Ustawa wprost nakazuje uwzględniać potrzeby osób pozostających na utrzymaniu upadłego oraz potrzeby mieszkaniowe rodziny.
W praktyce znaczenie mogą mieć więc m.in. liczba osób w gospodarstwie domowym, obowiązek utrzymywania dzieci czy szczególne potrzeby członków rodziny.
Nie istnieje jeden uniwersalny poziom dochodu, przy którym plan spłaty zawsze będzie wyglądał tak samo.
4. Stan zdrowia, wiek i realna zdolność do pracy
Stan zdrowia może bezpośrednio wpływać zarówno na wysokość osiąganych dochodów, jak i na możliwość zwiększenia ich w przyszłości.
Znaczenie mogą mieć przewlekłe choroby, niepełnosprawność, ograniczenia związane z wykonywaniem pracy, wiek czy konieczność stałego leczenia.
W szczególnych przypadkach sytuacja osobista może prowadzić nawet do umorzenia zobowiązań bez ustalania planu spłaty.
Prawo przewiduje taką możliwość, jeżeli osobista sytuacja upadłego w oczywisty sposób wskazuje, że jest on trwale niezdolny do dokonywania jakichkolwiek spłat. Jeśli brak możliwości spłaty nie ma charakteru trwałego, możliwe jest natomiast warunkowe umorzenie zobowiązań.
To jednak rozwiązania szczególne. Sam niski dochód albo brak pracy nie oznacza automatycznie, że sąd odstąpi od ustalania planu spłaty.
5. Przyczyny powstania niewypłacalności
Istotne jest również to, w jaki sposób doszło do niewypłacalności.
Na etapie ustalania planu spłaty sąd ocenia, czy upadły doprowadził do swojej niewypłacalności albo istotnie zwiększył jej stopień umyślnie lub wskutek rażącego niedbalstwa.
Ma to znaczenie przede wszystkim dla długości planu spłaty.
Co do zasady okres planu nie może przekraczać 36 miesięcy. Jeżeli jednak sąd ustali umyślność albo rażące niedbalstwo, plan spłaty może zostać ustalony na okres od 36 do 84 miesięcy.
Dlatego przy analizie sprawy znaczenie ma nie tylko obecna sytuacja finansowa, ale również historia powstawania zobowiązań i przyczyny utraty możliwości ich regulowania.
6. Wysokość zadłużenia i to, ile wierzyciele otrzymali wcześniej
Sama wysokość zadłużenia nie przesądza jeszcze o tym, jaki będzie plan spłaty.
Sąd bierze pod uwagę wysokość niezaspokojonych wierzytelności, ale także stopień, w jakim wierzyciele zostali już zaspokojeni w toku postępowania upadłościowego.
Znaczenie może mieć więc m.in. to, czy w postępowaniu został zlikwidowany majątek upadłego i jaka część środków trafiła wcześniej do wierzycieli.
Dlatego nie można po samej kwocie długu odpowiedzieć na pytanie:
„Ile będę musiał spłacać po upadłości?”
Do takiej oceny potrzebny jest znacznie szerszy obraz sytuacji.
7. Rodzaj zobowiązań
Nie wszystkie zobowiązania podlegają umorzeniu.
Ustawa przewiduje grupę zobowiązań, które pozostają mimo przejścia procedury upadłościowej. Dotyczy to m.in. zobowiązań alimentacyjnych, niektórych zobowiązań wynikających z odpowiedzialności za szkody, grzywien oraz określonych zobowiązań związanych z przestępstwem lub wykroczeniem. Nie podlegają również umorzeniu zobowiązania celowo nieujawnione przez upadłego, jeżeli wierzyciel nie brał udziału w postępowaniu.
Dlatego przed rozpoczęciem postępowania warto sprawdzić nie tylko łączną kwotę zadłużenia, ale również z czego poszczególne zobowiązania wynikają.
Przeczytaj również: Kiedy odradzamy upadłość konsumencką mimo zadłużenia?.
Czy można wcześniej dokładnie obliczyć, ile długu zostanie umorzone?
Najczęściej nie da się tego wiarygodnie określić na podstawie jednego prostego wzoru.
Można przeanalizować sytuację i wskazać istotne okoliczności, ale ostateczną treść planu spłaty ustala sąd. Nie jest on związany propozycją samego upadłego ani wierzycieli.
Dlatego ostrożnie należy podchodzić do zapewnień typu:
„po upadłości na pewno zostanie umorzone 80% długu” albo „rata będzie wynosiła dokładnie 500 zł”.
Bez znajomości całej sytuacji takie deklaracje nie mają wystarczających podstaw.
Umorzenie zobowiązań to efekt całego procesu
W upadłości konsumenckiej nie chodzi wyłącznie o samo uzyskanie postanowienia o ogłoszeniu upadłości.
Równie istotne są kolejne etapy postępowania i prawidłowe przedstawienie sytuacji, która później może mieć znaczenie przy ustalaniu planu spłaty.
Dlatego już na początku warto uporządkować informacje dotyczące:
- przyczyn powstania zadłużenia,
- obecnych dochodów,
- możliwości zarobkowych,
- zdrowia,
- sytuacji rodzinnej,
- kosztów utrzymania,
- majątku i zobowiązań.
Sprawdź swoją sytuację
Jeżeli rozważasz upadłość konsumencką i chcesz dowiedzieć się, jak może wyglądać cały proces w Twojej sytuacji, możesz skorzystać z bezpłatnej analizy Upadłość MD.
Sprawdzimy najważniejsze okoliczności, wyjaśnimy dalsze etapy i wskażemy, na jakie kwestie warto zwrócić uwagę jeszcze przed przygotowaniem wniosku.
Upadłość została już ogłoszona? Zobacz: Obsługa po ogłoszeniu upadłości konsumenckiej.
Jakie długi mogą zostać objęte upadłością?
Upadłość może objąć większość zobowiązań powstałych przed jej ogłoszeniem, m.in. kredyty, pożyczki, chwilówki, zadłużenie na kartach i rachunkach, zadłużenie w ZUS i Urzędzie Skarbowym, zobowiązania mieszkaniowe oraz długi pozostałe po działalności gospodarczej. Zakres umorzenia zależy od przebiegu konkretnego postępowania.